عقل او را كامل نمود و عقلش برتر از جميع عقل‌هاى امت خودش بود . بدين جهت دين اسلام عقل را معيار ارزش ، سنجش و پذيرش كردارها قرار داده است . در روايتى امام باقر عليه السّلام مىفرمايد : « انّما يداقّ اللّه العباد فى الحساب يوم القيامة على قدر ما آتاهم من العقول فى الدنيا ؛ « 1 » خداوند در روز قيامت با دقت به حساب بندگان به ميزان عقل آنان در دنيا رسيدگى خواهد كرد . در روايت ديگرى ، وقتى شخصى به امام صادق عليه السّلام گويد : فلان شخص داراى عبادت ، دين و فضل است آن حضرت فرمود : « كيف عقله ؟ قلت : لا ادرى ، فقال : « انّ الثّواب على قدر العقل ؛ « 2 » عقلش چگونه است ؟ گفتم نمىدانم ، فرمود : پاداش بر ميزان عقل است » . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : وقتى نيكويى حال شخصى به شما مىرسد ، بنگريد عقل او چگونه است ، « فانّما يجازى بعقله » « 3 » زيرا پاداش به ميزان عقل افراد داده مىشود . روايات در اين زمينه فراوان است كه مىتوان به « اصول كافى » ، جلد يك ، كتاب العقل و الجهل ، به ويژه به سخنان امام كاظم عليه السّلام به هشام ( حديث 12 ) مراجعه نمود . قرآن كريم به عنوان مهم‌ترين منبع دينى ، همواره خردمندان و عاقلان را با تعبير « اولو الالباب » ستوده است و با واژه‌هاى ، فؤاد ، قلب ، صدر ، لب ، و عقل به نيروى خرد اشارت نموده است . در مقابل ، اگر كسانى از اين موهبت الهى استفاده نكنند و بهره‌اى نبرند ، مورد سرزنش قرار داده است ، چنان كه فرموده است « افلا تعقلون » ، « افلا يتدبرون » و . . . رابطهء دين و عقل دين و عقل با هم رابطهء ناگسستنى دارند ، نه تنها با هم مخالف نيستند ، بلكه يكديگر را تقويت مىكنند . دانشمندان اسلامى در علم اصول قاعده‌اى معروف دارند كه . « كلّما حكم به العقل حكم به الشّرع » هر چيزى را كه عقل به آن حكم كند ، شرع نيز مطابق آن حكم مىكند .

--> ( 1 ) اصول كافى ، ج 1 / 10 . ( 2 ) همان / 12 . ( 3 ) همان .